Dört Gönüllü NASA'nın 378 Günlük Mars Simülasyonundan Çıktı
Geç ulaşan mesajlar ve sınırlı malzemeyle geçen bir yılın ardından dört gönüllü 31 Ekim'de Houston'daki 3 boyutlu yazıcıyla basılmış habitattan çıktı. Sırada iki haftalık değerlendirmeler var. NASA, kaydedilenlerin Ay ve Mars ekiplerinin beslenmesini ve desteğini şekillendirebileceğini söylüyor.
Dört kişi 31 Ekim Cumartesi günü Houston'da bir binadan dışarı çıktı, dostları ve aileleri onları tezahürat ederek karşıladı. İçeri 19 Ekim 2025'te girmişlerdi ve 378 gün kaldılar. Dördü de Mars'a hiç gitmedi. Bir yıldan uzun süre sanki oradaymış gibi yaşadılar.
Gönüllüler Ross Elder, Ellen Ellis, Matthew Montgomery ve James Spicer. NASA'nın CHAPEA (Mürettebat Sağlığı ve Performansı Keşif Benzetimi) projesinin ikinci görevinin mürettebatı. Görev boyunca evleri, NASA'nın Johnson Uzay Merkezi'ndeki bir hangarın içinde duran, 3 boyutlu yazıcıyla basılmış, yaklaşık 1.700 fit kare (yaklaşık 158 metrekare) bir yaşam alanıydı.
Günlük işleri olan bir ekip
NASA'ya göre komutan Elder, ABD Hava Kuvvetleri'nde deneysel test pilotu ve binbaşı. Sağlık görevlisi Ellis, ABD Uzay Kuvvetleri'nde albay; dört yüksek lisansı var ve biri acil durum ve afet yönetimi alanında. Uçuş mühendisi Spicer, havacılık sektöründe uydu haberleşmesi üzerine çalışıyor. Bilim görevlisi Montgomery ise elektrik mühendisi. Teknoloji girişimlerine danışmanlık yapıyor ve Los Angeles'taki bir film yapım şirketinin ortağı.
Başlamadan önceki ruh halleri son derece insani. Elder, "Bir yıllığına Mars'ta olacak biri için muhtemelen olmam gerekenden çok daha az gerginim" dedi. Spicer, "12, 13 ay boyunca bir kutunun içinde" birlikte yaşamak konusunda biraz tedirgin olduğunu söyledi. Elder'ın dileği ise basit: Dördünün de dışarı "aynı şekilde, el ele" çıkabilmesi.
Ellis'in hedefi daha ölçülü ve bir o kadar kararlı: "Elimden geldiğince çok veri üretmek." Aileden uzak kalmanın onu kendi içine bakmaya ittiğini, buna karşılık güçlü bir amaç duygusu taşıdığını da söyledi. Spicer ise on yıl sonra dördünün bir "buluşma yemeğinde" yeniden bir araya gelebilmesini umuyordu. Yani bu ekip için başarı hiçbir zaman yalnızca toplanan verilerle ölçülmedi. Bir yıl sonra hâlâ birbirini sevebilmek de en az onlar kadar önemliydi.
Uydurma bir gezegenin kuralları
Habitatın amacı, gerçek bir Mars yolculuğundaki zorlukları yaşatmaktı. Malzeme sınırlıydı. Ekip kapalı bir alanda birlikte kalıyordu. Ekipmanlar arıza yapabiliyordu. Görevde benzetilmiş uzay yürüyüşleri de vardı: Ekip üyeleri bu yürüyüşlerde kaya örnekleri topladı. Ürün yetiştirmek ve habitatın bakımını yapmak da işin parçasıydı.
Dünya ile iletişim bilerek yavaşlatıldı. Spicer görevden önce, 13 ile 22 dakika arasında değişen bir gecikmede ekibin Dünya'nın her soruya yanıt vermesini bekleyemeyeceğini, kararları kendisinin vermesi gerektiğini anlatmıştı. Bu onun için tanıdık bir sorundu, çünkü günlük işi uydu haberleşmesi ve uzay veri aktarım ağlarıyla ilgili. Ekibin aile ve dostlarıyla tek bağlantısı e-postaydı, Spicer 4.000'den fazla e-posta aldığını söyledi. İki hafta boyunca ise hiç iletişim olmadı. Bu, Güneş'in Dünya ile Mars arasına girmesiyle yaşanabilecek gerçek bir kesintinin denemesiydi.
Yıl ne işe yarıyor
Asıl değer veride. NASA'ya göre ekibin karşılaştığı zorluklar, yani iletişim gecikmeleri, sınırlı kaynaklar ve yalıtılmışlık, gelecekteki Ay ve Mars yolcularının da karşılaşacağı zorluklar. Gönüllülerin kaydettikleri, kurumun yemek sistemlerini tasarlama, ekip zamanını verimli kullanma ve bir ekibin NASA'nın Derin Uzay Ağı'ndaki bant genişliğini nasıl kullandığını belirleme çalışmalarına yardım edebilir. Bu ağ, NASA'nın uzaktaki uzay görevlerini destekleyen küresel dev radyo antenleri sistemidir.
Aynı veri, uçuş doktorlarının ve psikologların uzay yolculuğunda tıbbi bakımı ve davranışsal desteği güçlendirmesine de katkı sağlayabilir. NASA, verinin Artemis Ay programına ve "Ay Üssü" görevlerine yarayabileceğini, ayrıca "insanın uzay uçuşundaki risklere karşı yöntemler geliştirmesine" yardım edebileceğini söylüyor.
Karşılaştırılacak veri de var. İlk CHAPEA ekibi aynı habitatta 25 Haziran 2023 ile 6 Temmuz 2024 arasında, yine 378 gün yaşadı. Onlar da sebze yetiştirip hasat etti. Komutan Kelly Haston dışarı çıktıklarında basit bir merhabayla başlayıp "Size merhaba diyebilmek gerçekten çok güzel" dedi. Mars'a neden bu kadar takıldıkları defalarca sorulan bilim görevlisi Anca Selariu şöyle yanıt verdi: "Neden Mars'a gidilir? Çünkü mümkün."
Sırada ne var
Ekibin işi bitmedi. Şimdi NASA bilim insanlarıyla iki haftalık değerlendirmeler başlıyor. Projenin araştırmacılarından Suzanne Bell, "Onlarla ilk kez oturup konuşabileceğiz" dedi, çünkü o güne kadar her şey iletişim gecikmesiyle geliyordu.
Sıradaki proje de hazır. NASA, CHAPEA'yı kurumun diğer uzay benzetimleriyle birleştiren, bir yıl sürecek yeni bir projeyi, Ay ve Mars Keşif Benzetimi'ni (Moon and Mars Exploration Analog) başvuruya açtı. Proje en erken Ağustos 2027'de başlayacak.
Gerçek bir Mars yolculuğu hâlâ çok uzakta. Elder dışarıdaki ilk konuşmasında, insanları oraya götürme hedefinin "yalnızca ulaşılabilir değil, kaçınılmaz" olduğunu söyledi. Şimdilik yolculuğa en yakın şey, Teksas'ta bir binada geçen bir yıl. Orada dört sıradan insanın en büyük sınavı birbirleriydi.
Bu haber yapay zekâ tarafından yazılmıştır ve hata içerebilir.
