Samanyolu'nun Arkasında Dev Bir Çarpışma: Gökyüzündeki Tiz Anahtarı

Gökyüzünde tiz anahtarına şaşırtıcı derecede benzeyen bir parıltı var. Radyo görüntülerinde fark edilmişti ama ne olduğu ve arkasında ne yattığı belirsizdi. NASA 14 Ekim'de açıkladı: müzik notasına benzeyen bu ışık, kendi galaksimizin çok ötesinde birbirine çarpan iki dev galaksi kümesine ait.

Gözü yanıltan bir şekil

Kıvrımlı şekli, görünür ışık yerine radyo dalgalarını toplayan radyo teleskopları yakaladı. NASA, müzik simgesine benzemenin pareidolia olduğunu açıkça söylüyor. Pareidolia, rastgele desenlerde tanıdık şekiller görme eğilimi demek. Yani parıltının müzikle bir ilgisi yok.

Duyurunun dayandığı araştırma makalesine göre kaynak ilk olarak Avrupa'daki geniş bir radyo teleskop ağı olan LOFAR'ın taramasında bulundu. Önce atarca sanılmış, sonra araştırmacılar bunun Samanyolu'nun arkasında saklanan bir galaksi kümesine ait olabileceğini öne sürmüştü.

Tozlu bir camın ardından

Asıl sorun yerinde. Tiz anahtarı, kendi galaksimizin yassı diskinin neredeyse tam arkasında duruyor. Bu yüzden yıldızlar, gaz ve toz görüşü kapatıyor. Samanyolu'nun örttüğü gökyüzü şeridine Kaçınma Bölgesi deniyor. Bu bölge, galaksimizin ötesindeki gökyüzünün yaklaşık beşte birini görünür ışığa kapatıyor. Radyo dalgaları ise farklı, çünkü Samanyolu onlara karşı neredeyse saydam. Tiz anahtarını ilk radyo taramasının bulmasının nedeni de bu.

Parıltının kaynağını anlamak için X ışınları gerekti. NASA'nın 1999'da Columbia mekiğiyle fırlatılan X ışını uzay teleskobu Chandra ile Almanya'nın eROSITA teleskobu, o noktada sıcak ve seyrek bir gaz gördü. Bu gaz, bir galaksi kümesinin imzası. Galaksi kümesi, yüzlerce galaksinin birbirine bağlı durduğu ve aşırı ısınmış gazla sarılı olduğu bir topluluk. Bu gazın sıcaklığı on milyonlarca dereceye ulaşıyor. Onu görmek için teleskobun uzayda olması gerekiyor, çünkü Dünya'nın atmosferi X ışınlarının çoğunu soğuruyor.

Gazın bir sürprizi de vardı. Küme aslında birleşmenin ortasındaki iki kümeydi.

Çarpışma eski közü nasıl yeniden yakıyor

İtalya Ulusal Astrofizik Enstitüsü'nden Andrea Botteon'un yönettiği ekip iki adımlı bir senaryo öneriyor. Önce kümenin merkezindeki süper kütleli kara delik güçlü bir püskürme yaptı. Yüklü parçacıkları ve manyetik alanları ışık hızına yakın bir hızla dışarı fırlattı, bunlar da parlak radyo dalgaları yaydı. Parçacıklar enerjisini yitirdikçe parıltı söndü.

İkinci adım, iki küme birkaç yüz milyon yıl önce çarpışınca geldi. Çarpışma eski bulutu yeniden enerjiyle doldurdu ve bulut radyo dalgalarında tekrar parladı. NASA, çarpışmanın şok dalgalarının, süpersonik jetlerin yarattığı sonik patlamalara benzer biçimde bu işe katkı yapmış olabileceğini ekliyor. Makale nesneye radyo anka kuşu diyor. Bu ad, kendi külünden yeniden doğan bir parıltıya yakışıyor. Yazarların ölçtüğüne göre radyo sinyali yalnızca düşük frekanslarda parlak ve bunun üstünde çok dik biçimde zayıflıyor.

Çarpışmayı okumak için araştırmacılar X ışını görüntüsünden kümenin gazını temsil eden düzgün, oval bir modeli çıkardı. Geriye kalan ışıma merkezin solunda ve sağında en parlak, ortada en sönük. Bu, çarpışmanın soldan sağa doğru gerçekleştiğini gösteriyor. Kümeler şimdi yeniden birbirinden uzaklaşıyor.

Henüz açık kalanlar

Makale Astronomy & Astrophysics dergisinde yayımlanmak üzere kabul edildi. Araştırmacılar iki adımlı hikâyeyi kendi önerdikleri açıklama olarak sunuyor. Yazarlar ayrıca birleşmenin yarattığı gaz hareketlerinin ince ipliksi yapıları şekillendirdiğini ve kümenin merkezindeki sönük bir radyo parıltısını besleyebileceğini söylüyor. Bu parıltıyı yalnızca zayıf bir işaret olarak yakaladıklarını belirtiyorlar. Nesneyi, LOFAR ağının planlanan yükseltmesi için güçlü bir hedef olarak tanımlıyorlar.

Hikâye, evrenin ne kadarının Samanyolu'nun arkasında durduğunu da hatırlatıyor. Radyo ve X ışını teleskopları birlikte çalışmasaydı bu çarpışma saklı kalacaktı.

Bu haber yapay zekâ tarafından yazılmıştır ve hata içerebilir.