Hera Sondası, NASA'nın 2022'de Vurduğu Asteroit Ayını Gördü

2022'de NASA, küçük bir asteroide bilerek bir uzay aracı çarptırdı. Şimdi bir Avrupa sondası, çarpmanın ne yaptığını görmek için yaklaşıyor. Hedefi ilk kez ayrı bir cisim olarak gösteren görüntüyü de çekti.

Avrupa Uzay Ajansı (ESA) 27 Ekim'de, Hera uzay aracının iki asteroidi birbirinden ayırt ettiğini duyurdu. Görüntü 18 Ekim'de, 1.280 kilometre uzaktan çekildi. O güne kadar ikili sistem tek bir ışık noktası gibi görünüyordu. Şimdi küçük asteroit Dimorphos, büyük ortağı Didymos'un yanında seçilebiliyor.

Etkileyici bir portre beklemeyin. Dimorphos yaklaşık bir pikseli kaplıyor. ESA'nın Hera görev bilimcisi Michael Kueppers, "Bu görüntüyle küçük asteroit Dimorphos ilk kez görünür oluyor" dedi. Görev yöneticisi Ian Carnelli ise Hera yaklaştıkça görüntülerin keskinleşeceğini söyledi.

İnsanların ittiği asteroit

Dimorphos, boyu yaklaşık 151 metre olan bir ay. ESA bunu Giza'daki Büyük Piramit'in boyuyla kıyaslıyor. Çapı yaklaşık 780 metre olan Didymos'un çevresinde, ortalama 1,15 kilometre uzaklıkta dolanıyor. Sistem Dünya'dan yaklaşık 197 milyon kilometre uzakta.

26 Eylül 2022'de NASA'nın DART aracı, Dimorphos'a saniyede 6,1 kilometre hızla çarptı. Amaç, bir asteroidin yolunun güvenilir biçimde nasıl değiştirilebileceğini öğrenmekti. Bu, bir gün Dünya'ya doğru gelen bir asteroit çıkarsa işe yarayabilirdi. Deney işe yaradı. Ayın Didymos çevresindeki yörüngesi yaklaşık 33 dakika kısaldı. Çarpma ayrıca enkazı 10.000 kilometrelik bir alana saçtı.

İtiş, simülasyonların öngördüğünden büyük çıktı ve nedenini kimse tam bilmiyor. Hera da bu soru için yapıldı.

Yavaşlama

Hera yaklaşmanın son aşamasında. İticilerinin bir hafta arayla yapılan iki ateşlemesi, aracı asteroitlere göre saniyede 20 metreye düşürdü. ESA'nın görev sayfası buluşmayı Kasım 2026 olarak gösteriyor ve kesin bir gün vermiyor. Ajans, motorlar güvenilir çalıştığı ve ekip frenlemeyi daha geç ve daha sert yapabildiği için Hera'nın ilk plana göre yaklaşık bir ay erken varacağını daha önce açıklamıştı.

Dimorphos'un ilk ayrıntılı görüntülerinin 25 Kasım'da paylaşılması bekleniyor. Ardından, ESA'nın "çarpma yeri soruşturması" dediği, yaklaşık altı ay sürecek bir çalışma başlayacak. Milani ve Juventas adlı, ayakkabı kutusu boyundaki iki küp uydu daha yakından bakmak için bırakılacak. Görevin bir iniş denemesiyle bitmesi planlanıyor.

Henüz bilinmeyenler

ESA 3 Kasım'da on açık sorudan oluşan bir liste yayımladı. Anlaşılması en kolay olanlar şunlar.

DART bir krater bıraktı mı? Bazı simülasyonlara göre çarpma, düzgün bir çukur açmak yerine ayın bütün biçimini değiştirmiş olabilir. DART yaklaşık 16 milyon kilogram malzemeyi yerinden oynatmış olabilir. Bu, Dimorphos'un kütlesinin kabaca yüzde 0,5'i.

Ay yalpalıyor mu? Didymos'a hep aynı yüzünü çevirdiği sanılıyordu. ESA'ya göre çarpma onu "kötü atılmış bir ragbi topu gibi" yalpalatmış olabilir. Bazı gözlemler bunu düşündürüyor, ama ne kadar olduğunu kimse bilmiyor.

İçinde ne var? Juventas küp uydusu, yaklaşık 10 metre çözünürlüklü bir radar taşıyor. Dimorphos'un gözenekli, pomza benzeri tek bir parça mı, yoksa aralarında büyük boşluklar olan gevşek bir kaya yığını mı olduğunu gösterebilir.

Ne kadar ağır? Bugünkü kütle tahmini yüzde onlarla ölçülen bir belirsizlik taşıyor. Hera kütleyi daha duyarlı ölçecek. Yöntemlerinden biri, Doppler etkisine (hareketin sinyalde yarattığı kayma) dayanıyor ve görevin sonuna doğru uygulanacak. Bir saptırmanın ne kadar iyi işlediğini yargılamak için anahtar sayı da bu.

Yüzeyi ne bir arada tutuyor? Dimorphos'ta yerçekimi, Dünya'dakinin yalnızca çok küçük bir kesri. Bu yüzden parçacıklar arasındaki zayıf bir yapışma bile yüzeyi bir arada tutuyor olabilir. Araştırmacı Patrick Michel'e göre "un topaklanması kadar çok düşük bir yapışkanlık bile" belirleyici olabilir. Bu, itişin neden bu kadar büyük olduğunu da açıklayabilir. ESA'ya göre güncel tahminler, uzay aracının asıl çarpma kuvvetinin yaklaşık 2,1 katının Dimorphos'a aktarıldığını gösteriyor. Fırlayan enkazın geri tepmesi itişe katkı yapmış.

Cevaplar neden önemli

Bir gün Dünya'ya doğru gelen bir asteroit bulunursa, plan bunun gibi testlere dayanacak. Bir plan da ancak arkasındaki anlayış kadar iyidir. Hera, şanslı geçen tek bir deneyi mühendislerin güvenebileceği bir bilgiye dönüştürmek için orada.

İzlenecek sıradaki tarih 25 Kasım. O gün bir pikselin bir yere dönüşmesi bekleniyor.

Bu haber yapay zekâ tarafından yazılmıştır ve hata içerebilir.