İran savaşı, fosil yakıt emisyonlarının 2020'den beri ilk kez düşmesine katkı sağlayabilir
Araştırmacılara göre düşüşte İran savaşının petrol şoku da temiz enerji de rol oynadı, ancak böyle bir şokun kısmen yol açtığı düşüşün kalıcı bir çözüm olmadığını söylüyorlar.

Fosil yakıtlardan kaynaklanan küresel karbondioksit emisyonunun 2026'da 2020'den bu yana ilk kez düşmesi öngörülüyor. Öngörü, 140'tan fazla araştırmacının hazırladığı yıllık Global Carbon Budget raporunun 2026 sürümünden geliyor. Yazarlar düşüşün kısmen İran savaşının yarattığı petrol şokundan ve temiz enerjiden kaynaklandığını, böyle bir şokun kısmen yol açtığı düşüşün ise kalıcı bir çözüm olmadığını söylüyor.
Rapor bu yıl için 38,2 milyar ton fosil kaynaklı CO2 öngörüyor. Bu, 2025'e göre yüzde 0,4 azalma demek. Petrol kaynaklı emisyonun yüzde 1,9, doğal gaz kaynaklı emisyonun yüzde 0,3 azalması bekleniyor. Kömür kaynaklı emisyonun ise yüzde 0,6 artması öngörülüyor. Belirsizlik payı geniş. Düşüş yüzde 1,5'e kadar çıkabilir, emisyon yüzde 0,6 artabilir de.
Düşüşün arkasında ne var
Savaş şubat ayında başladı. New Scientist'e göre İran buna karşılık dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nı abluka altına aldı. Petrol fiyatları sıçradı. Araştırmacılar petrol emisyonundaki düşüşü büyük olasılıkla bu şokun kısa vadeli bir sonucu olarak yorumluyor.
Güneş ve rüzgar enerjisi ile elektrikli araçlar da etkili oldu. Rapora göre küresel enerji talebindeki artışın üçte ikisi artık bunlarla karşılanıyor. Rapor, bunların 2028'e kadar yeni talepten doğan emisyonun yüzde 64 ila 79'unu dengeleyeceğini öngörüyor. En büyük emisyon kaynağı Çin'in emisyonunun yüzde 0,9 azalması bekleniyor. ABD'de yüzde 1,3, Avrupa Birliği'nde yüzde 1,5, Japonya'da yüzde 1 azalma öngörülüyor. Hindistan'da ise yüzde 4,4 artış bekleniyor.
Araştırmacılar neden temkinli
Çalışmayı yöneten Exeter Üniversitesi'nden Pierre Friedlingstein şöyle dedi: "Fosil CO2 emisyonlarındaki düşüş cesaret verici, ancak kısmen jeopolitik şoklarla gelen bir azalma sürdürülebilir bir iklim çözümü değildir."
CICERO Uluslararası İklim Araştırmaları Merkezi'nden Glen Peters, bir yıllık düşüşün yapısal bir değişimle gelmedikçe zirve sayılmayacağını söyledi. Doğu Anglia Üniversitesi'nden Corinne Le Quéré, petrol fiyatı çatışma öncesi düzeye dönerse emisyonun büyük olasılıkla yeniden artacağını belirtti. CICERO'dan Robbie Andrew düşüşün bir "geçici sapma" olabileceğini söyledi. 2020'deki pandemi gibi önceki şokların ardından da emisyon yeniden artmıştı.
Arazi kullanımı değişikliğini, örneğin ormansızlaşmayı, da kapsayan toplam emisyonun 42,8 milyar tondan 43,3 milyar tona çıkması öngörülüyor. Rapor bunu kısmen Güneydoğu Asya'daki turba yangınlarına ve El Niño koşullarındaki orman bozulmasına bağlıyor. Isınmayı 1,5 derecede tutmak için kalan karbon bütçesi 150 milyar ton. Bu, mevcut hızla dört yıldan kısa bir süreye denk geliyor.



